Nalewki na odporność: które wybrać na jesień i zimę?

Owoce, korzenie czy kwiaty? Trzy rodzaje nalewek na jesienny chłód

Nalewki wzmacniające nie są jednorodną kategorią. Różnią się surowcem, składem związków roślinnych i okazją, przy której się po nie sięga.

Nalewki owocowe zawdzięczają swój charakter polifenolom (antocyjanom, flawonoidom, garbnikom) i kwasom organicznym. Polifenole dobrze przechodzą do alkoholu podczas maceracji, dlatego nalewka z ciemnych owoców ma głęboki kolor i wyraźną cierpkość. Z witaminą C jest inaczej: świeże owoce pigwowca czy czarnej porzeczki są jej świetnym źródłem, ale w trakcie maceracji i leżakowania część witaminy się rozkłada. Nalewka nie zastąpi więc świeżych owoców, a jej atutem są przede wszystkim polifenole, smak i tradycja.

Nalewki korzenne opierają się na imbirze, goździkach, cynamonie i kardamonie. Ich siła tkwi w olejkach eterycznych i związkach takich jak gingerole (imbir), eugenol (goździki) czy aldehyd cynamonowy. To one dają uczucie rozgrzania, za które ceni się korzenne trunki w mroźne dni. W ziołolecznictwie imbir i goździki tradycyjnie towarzyszą przeziębieniom, drapaniu w gardle i dreszczom.

Nalewki kwiatowe i ziołowe to trzecia grupa. Kwiaty czarnego bzu od pokoleń trafiają do mieszanek „na poty” przy przeziębieniu, a eliksiry według receptur św. Hildegardy łączą zioła z winem i miodem. Wybór zależy więc od tego, czego szukasz: owocowego trunku do herbaty, rozgrzewającego digestifu czy łagodnego ziołowego wina.

Owocowe nalewki mnichów na jesień: aronia, czarna porzeczka, pigwowiec

Aroniowa: owoce z klasztornego ogrodu

Aronia należy do europejskich owoców najbogatszych w antocyjany, czyli barwniki odpowiedzialne za jej niemal czarny kolor i cierpki smak. Klasztorna nalewka aroniowa powstaje z owoców zbieranych w ogrodzie opactwa. Ma około 32–33% alkoholu i smak łagodny z nutą cierpkości, półwytrawny i pełny.

Popularne domowe połączenie aronia, malina i imbir na odporność łatwo odtworzyć z gotowych trunków. Wystarczy do kubka ciepłej herbaty dodać łyżeczkę nalewki aroniowej, łyżeczkę imbirowej i odrobinę soku malinowego.

Z czarnej porzeczki i z pigwowca: kwaśne owoce bogate w witaminę C

Świeża czarna porzeczka dostarcza około 150–200 mg witaminy C w 100 g, czyli kilka razy więcej niż cytryna. Nalewka z czarnej porzeczki z Lubinia powstaje z owoców z klasztornego ogrodu, ma 33% alkoholu i łagodnie kwaskowy, półwytrawny smak. W tradycji ludowej porzeczkę łączono przede wszystkim z bólem gardła i infekcjami górnych dróg oddechowych.

Pigwowiec, nazywany „polską cytryną”, to owoc bogaty w kwasy organiczne, pektyny i witaminę C. Nalewka z pigwowca powstaje z owoców z okolic Gór Świętokrzyskich. Ma szlachetny, kwaskowy smak, dlatego świetnie zastępuje plaster cytryny w zimowej herbacie.

Berberysowa, dereniowa, jarzębinowa i malinowa

W ofercie owocowych nalewek mnichów są też mniej oczywiste owoce jesieni. Nalewka berberysowa powstaje z berberysu odmiany Red Tears z klasztornego ogrodu i tradycyjnie towarzyszyła przeziębieniom z gorączką. Dereniowa, robiona ze starej odmiany derenia, i jarzębinowa z owoców zbieranych w okolicy klasztoru to trunki wytrawne i szlachetne, z owoców zawierających witaminę C i karotenoidy.

Osobne miejsce zajmuje nalewka malinowa (28%). Maliny zawierają naturalne salicylany, dlatego herbata z malinami od pokoleń jest domowym sposobem „na poty” przy przeziębieniu.

Rozgrzewające nalewki: imbirowa, Benedyktynka z 17 ziół i czarny bez

Nalewka imbirowa powstaje na bazie świeżego korzenia imbiru. Ma 33% alkoholu i smak łagodnie kwaskowy, lekko ostry, półwytrawny. To trunek na wieczór po powrocie z zimna, a łyżeczka imbirowej w herbacie z miodem to prosty rozgrzewający napój.

Benedyktynka z 17 ziół to receptura o. Karola Meissnera OSB, który do części ziół z receptury 21-ziołowej dodał przyprawy orientalne obecne w oryginalnym przepisie Bernarda Vincellego z 1510 roku. W składzie są m.in. imbir, goździki, cynamon, kardamon, gałka muszkatołowa, czarnuszka, anyż, arcydzięgiel, oregano i tymianek, czyli zestaw, który w tradycji klasztornej uchodzi za rozgrzewający i wspierający organizm w chłodne dni. Recepturę znajdziesz w dwóch wersjach:

• Do rany przyłóż (31%) ma głęboki, łagodnie słodki smak z delikatną nutą anyżową,

• Awdańca opata (41%) to półsłodka wersja po kilkuletnim leżakowaniu, z bogatszym bukietem.

Obie wersje można podawać w temperaturze pokojowej albo lekko ogrzane, co w zimie dodatkowo podkreśla korzenne aromaty.

Nalewka z kwiatów czarnego bzu powstaje z kwiatów zbieranych w klasztornym ogrodzie i najbliższej okolicy. Jest bardzo aromatyczna i łagodnie słodka. Kwiaty bzu w ziołolecznictwie to klasyczny składnik naparów napotnych przy przeziębieniu i gorączce. Badania nad działaniem przeciwwirusowym dotyczą jednak głównie wyciągów z owoców bzu, a nie z kwiatów, dlatego tę nalewkę traktuj jako aromatyczny dodatek do jesiennej herbaty, nie środek na grypę.

Dla osób, które chcą ograniczyć alkohol, jest jeszcze Eliksir z języcznikiem według św. Hildegardy (poniżej 10% alkoholu). Łączy wino gronowe i miód z zielem języcznika, cynamonem cejlońskim i pieprzem długim. W tradycji hildegardiańskiej stosowano go „dla czystych płuc”, przy kaszlu i podrażnionych oskrzelach.

Zestawienie poniżej ułatwi wybór nalewki na jesień i zimę:

Jak pić nalewki w sezonie przeziębień i kiedy z nich zrezygnować

Nalewkę podaje się w małym kieliszku likierowym (20–30 ml) po posiłku albo dodaje łyżeczkę do ciepłej, ale nie wrzącej herbaty. To porcja degustacyjna, nie kuracja. Alkohol w większych ilościach osłabia odpowiedź odpornościową organizmu, więc więcej nie znaczy lepiej. Nalewka nie leczy przeziębienia ani grypy. Może być przyjemną częścią jesiennego rytuału obok snu, ruchu i diety bogatej w warzywa i owoce.

W trakcie infekcji, zwłaszcza z gorączką i lekami, lepiej odstawić nalewki. Alkohol obciąża wątrobę razem z paracetamolem, nasila senność po lekach przeciwhistaminowych i syropach z kodeiną lub dekstrometorfanem, a w połączeniu z metronidazolem może wywołać ciężką reakcję. Ostrożność obowiązuje też przy lekach przeciwzakrzepowych, takich jak warfaryna.

Z nalewek i eliksirów powinny zrezygnować:

• kobiety w ciąży i karmiące piersią, bo alkohol przenika przez łożysko i do mleka,

• osoby poniżej 18 roku życia,

• osoby z chorobami wątroby i trzustki oraz osoby wychodzące z uzależnienia,

• kierowcy: kieliszek 25 ml nalewki o mocy 33% to około 6,5 g czystego etanolu, co u osoby o niskiej masie ciała może zbliżyć wynik badania do progu 0,2 promila.

Eliksiry św. Hildegardy mają mniej alkoholu, ale nadal go zawierają, więc te same zasady dotyczą także ich. Kto chce całkowicie uniknąć alkoholu, może sięgnąć po napary z suszonych owoców aronii, maliny czy kwiatów czarnego bzu. Osoby z cukrzycą powinny pamiętać o cukrze i miodzie obecnych w likierach i eliksirach.

Gotowa nalewka zamiast miesięcy maceracji: kalendarz nalewkarza

Domowa nalewka wymaga planowania, bo owoce dojrzewają w określonych miesiącach, a sam trunek potrzebuje jeszcze czasu na macerację i leżakowanie:

• maj–czerwiec: kwiaty czarnego bzu (nalewka z kwiatów czarnego bzu),

• lipiec: czarna porzeczka i maliny (nalewka z czarnej porzeczki, malinowa),

• sierpień–wrzesień: aronia i dereń (aroniowa, dereniowa),

• wrzesień–październik: pigwowiec, berberys i jarzębina, którą tradycyjnie zbiera się po pierwszych przymrozkach (z pigwowca, berberysowa, jarzębinowa),

• cały rok: imbir i przyprawy korzenne (imbirowa, Benedyktynka z 17 ziół).

Jeśli pigwowiec trafi do słoja w październiku, nalewka nabierze pełni smaku dopiero po kilku miesiącach, czyli na przedwiośnie. Nalewki z Lubinia mają ten etap już za sobą: Awdańca opata leżakuje kilka lat, a Galla Anonima z rodziny Benedyktynek z 21 ziół dojrzewa w klasztornych piwnicach blisko dekadę.

Owocowe nalewki mnichów i Benedyktynki są dostępne w miniaturach 40 i 50 ml (dobrych do degustacji kilku smaków), w butelkach 200 i 500 ml, karafkach 350 ml oraz karafkach Madame 700 ml. Przed świętami przydadzą się drewniane skrzynki z mosiężnym krzyżem, w których klasztorna nalewka staje się gotowym prezentem.